Nummers

Korte inhoud van dit nummer

Hoop en verwachting (edito) D'hert, Ignace

Ze passen niet alleen bij de periode van de advent die jaarlijks het begin van het kerkelijk liturgisch jaar opent. Ze typeren de christelijke levenshouding zonder meer. Christenen heten namelijk adventsmensen te zijn. Vertrouwvol op weg naar toekomst. Naar het komende. Naar wat op hen toekomt. Rond de tijd van Vaticanum II leek het algemeen klimaat die houding ook te ondersteunen. Niet alleen in de rooms-katholieke kerk ging een nieuwe wind waaien. Ook breed maatschappelijk was er van alles gaande dat deed uitkijken naar een nieuwe tijd die te gebeuren stond. Zowel Das Prinzip Hoffnung van Ernst Bloch uit 1959 als het werk van de protestantse theoloog Jürgen Moltmann, Theologie van de hoop uit 1964, werden markeerpunten voor de theologie en de geloofsbeleving van de vorige eeuw. En even leek er inderdaad van alles in beweging te komen. Zowel maatschappelijk als kerkelijk en oecumenisch. Even inderdaad. Lang heeft het namelijk niet geduurd. Al aan het eind van de jaren ‘60 werd in roomse kringen de dialoog met de maatschappelijke en culturele ontwikkelingen op een laag pitje gedraaid. Sceptische vragen brachten de bevrijdingstheologie in diskrediet, zoals ook gebeurde met de feministische beweging, de oecumene en de relaties met andere godsdiensten. Ook buiten het kerkelijk erf maakten we behoudende ontwikkelingen mee. Gevoelens van onveiligheid kwamen het algemeen klimaat besmetten. Argwaan en vijanddenken namen toe en kregen een uitgesproken vertaling in het politieke debat.

Hoop is geen thema meer dat op belangstelling kan rekenen. Het kleine meisje hoop (C. Péguy) heeft plaats moeten maken voor concentratie op het eigenbelang. Voor de beveiliging daarvan. De dynamiek die de kerken midden vorige eeuw een nieuwe bezieling leek te geven, blijkt verstild tot binnenskamerse bezinning. Er moet drastisch worden bespaard. Alleen gepensioneerden lijken zich nog ter kerke te begeven voor een weekenddienst. Er is onmiskenbaar een sfeer gegroeid waarin nuchterheid sterker doorweegt dan bevlogenheid, individueel belang meer aandacht krijgt dan gedeelde maatschappelijke idealen. De tijdgeest vormt steeds weer een uitdaging. Leeft er nog hoop en welke betekenis heeft hij vandaag? Welke gestalten neemt hij aan? We zijn blij hierover een bijdrage van Jürgen Moltmann zelf in dit nummer te kunnen aanbieden. Na 47 jaar blikt hij terug op het spraakmakende boek van zijn hand dat toen zoveel in beweging heeft gebracht. Zijn bijdrage nodigt uit om verder op zoek te gaan naar sporen van hoop die vandaag te vinden zijn.

In dit nummer leest u de laatste bijdrage van Karel Staes. Zijn ‘laatste woord’ in TGL. Na zoveel jaren hechte samenwerking willen we hem oprecht dank zeggen voor de inspirerende woorden waar zoveel mensen bemoediging in mochten vinden. Op unieke wijze heeft hij de ‘oude woorden’ van de Bijbelse teksten nieuw leven weten te geven vanuit zijn maatschappelijke betrokkenheid en zijn religieuze bewogenheid.

Tussen verleden en toekomst. Theologie van de hoop Moltmann, Jürgen

‘The Times They Are a-Changin', zong Robert Zimmerman, beter bekend als Bob Dylan, in 1964. In datzelfde jaar bracht theoloog Jürgen Moltmann zijn boek Theologie van de hoop uit. ‘Hoop’ is misschien wel het woord dat die sixties het beste kenmerkt. Maar hoe zit het nu? Moltmann blikt terug en geeft zijn visie op onze mogelijkheden.

Hopen is een gebod. Van Bloch tot Benedictus Hoogeveen, Piet

Het had er alle schijn van dat de hoop – zo prominent aanwezig in het theologisch en filosofisch debat van de jaren ‘60 – van het toneel verdwenen was. Maar schijn bedriegt. In het gewone leven was hij altijd aanwezig. Wanhoop kun je nog verjagen, maar tegen de hoop kun je niet op. Als jij er niet naar vraagt, dan vraagt hij wel naar jou. Persoonlijke observaties bij het recente verleden van een bovennatuurlijke deugd.

Tijd voor grote verhalen. Idealisme en realiteitszin van jongeren Devos, Maarten

De generatie van babyboomers zag zich veertig jaar geleden hooguit geconfronteerd met zure regen en een oliecrisis. En ja, de oorlog in Vietnam. De huidige jongeren krijgen een mondiale klimaat- en energiecrisis, een financiële crisis, de gevaren van allerhande technologieën, terrorisme, hiv en wat al niet méér op hun bord. Dat maakt ze angstig en realistisch: leider van een jeugdbeweging word je omdat het goed staat op je curriculum. Generatie A staat voor geweldige uitdagingen, maar het zal nodig zijn opnieuw de grote verhalen boven te halen.

Hoop achter gesloten deuren (interview met Fred Sels) van Doren, Els

Fred Sels is aalmoezenier in de gevangenis aan de Begijnenstraat in Antwerpen. Dagelijks wordt hij geconfronteerd met tal van gedetineerden, die soms jaren uit de maatschappij zullen worden verwijderd. Waarop hopen die mensen? Wat verwachten ze nog?

Rituelen om de dood uit te stellen. Treuren als zij die geen hoop hebben (1 Tess 4,13) Govaart, Andries

Wat betekenen de begrippen troost en hoop, in het perspectief van een uitvaart? Het klassieke uitvaartritueel komt voor velen niet meer tegemoet aan de behoefte uitdrukking te geven aan het leven van de overledene. Het perspectief op nieuw leven ontbreekt, we kunnen niet meer verwijzen naar iemand die op ons wacht, we kunnen niet meer hopen op iets.

Brief aan mijn jongere ik Maes, Roos

Op de Nederlandse radio loopt een serie gesprekken onder de titel ‘Brief aan mijn jongere ik’. Hierin reflecteren bekende mensen over hun jeugd en idealen van vroeger. Ze zijn allen ouder, en zeker bekender dan ik. Toch lijkt me die titel bijzonder geschikt voor een persoonlijk getuigenis in het kader van dit themanummer. Niet alleen vanwege de vorm – een brief – maar evenzeer door de inhoud.

Ook adoptie is verwachting De Smet, Erik

Erik De Smet is redacteur bij ‘Kerk&leven’ en heeft samen met zijn echtgenote Niek twee kindjes uit Zuid-Afrika geadopteerd, Eliah en Jozua. Die kinderen hebben daar vragen bij en in een brief probeert Erik hun uit te leggen dat ook zij werden ‘verwacht’.

Het eeuwige leven in dagelijkse woorden Goris, Liesbeth

Op vakantie doe je veel indrukken op. Dat is ook de bedoeling als je reist. Je kijkt, ondergaat en je laat je meedrijven met een andere cultuur, in een boeiende plaats of door verrijkende lectuur. Als je terugkomt, plaats je dat in perspectief en interpreteer je al je indrukken. Liesbeth Goris struint even door haar impressies uit Spanje, Oostenrijk, Vlaanderen en Ecuador. Bedenkingen over de spanning tussen de leer en het leven.

Vergeving. Een weg naar bevrijding en opstanding Van Tente, Marc

Is vergeving mogelijk? Ook als de pijn, de vernedering, de verminking tot in het diepste van de persoon het leven verwoest heeft? En kun je vergeving leren? Soms is het leven zelfs te kort om echt tot vergeving te komen. “On n’invente pas le pardon.”

Marketing van de hoop op een gezond leven De Tavernier, Johan

Gezondheid wordt tegenwoordig voorgesteld als een ‘instant hoop’ die voor de consument binnen het bereik ligt, omdat ze kan worden gekocht. En gezond zijn is dé voorwaarde om gelukkig te zijn, toch? Met ‘functionele voedingsmiddelen’ speelt de markt daar handig op in. En de reclame weet als geen ander hoe ze de mens – het vlees is zwak – moet raken.

Bakens (column) Verscuren, Ann

Spiegelbeelden (column) Hoogeveen, Piet

Meer dan zomaar barmhartig (parabel) Staes, Karel

Boekbesprekingen

BENEDICTUS XVI • Licht van de wereld. De Paus, de Kerk en de tekenen van de tijd. Een gesprek met Peter Seewald • Adveniat Uitgeverij, ’s-Hertogenbosch, Averbode; Kampen, Ten Have, 2011, 256 p., 21 x 14 cm, 19,95 EUR, ISBN 9789491042058

ZYGMUNT BAUMAN • Vloeibare tijden. Leven in een eeuw van onzekerheid • Uitgeverij Klement/Pelckmans, Zoetermeer/Kalmthout, 2011, 150 p., 14 x 22 cm, 22,50 EUR, ISBN 9789086870653 (Ned.) / 9789028960855 (België)

LOES MARIJNISSEN • Vanuit het binnenste van de ziel. Christelijke mystiek, contemplatie en zenmeditatie • Abdij van Berne uitgeverij, Heeswijk, 2010, 144 p., 24,50 EUR, ISBN 9789089720269